Tự do thương mại đang mở ra nhiều cơ hội và cũng không ít thách thức đối với các doanh nghiệp. Một trong những yếu tố để đảm bảo thành công là phải thực hiện nghiêm ngặt chứng nhận xuất xứ hàng (C/O). Thế nhưng, trong khi doanh nghiệp nước ngoài tuân thủ tốt quy định trên thì rất nhiều doanh nghiệp trong nước lại tỏ ra thờ ơ. Đề cập đến vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Thành Biên – Thứ trưởng Bộ Công thương.
Ông đánh giá như thế nào về tiến trình hội nhập tự do thương mại của Việt Nam trong thời gian qua?
Cùng với tiến trình hội nhập sâu vào nền kinh tế khu vực và thế giới, chúng ta đã ký kết, rồi tham gia vào nhiều khu vực mậu dịch tự do, trong đó có khu vực mậu dịch Asean, các khu vực mậu dịch tự do cộng với nhiều nước đối tác, như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, NewZealand, Ấn Độ và có một hiệp định tự do song phương giữa Việt Nam và Nhật Bản. Từ khi chúng ta tiến hành triển khai các hiệp định tự do này, khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam với các nước đối tác đã tăng rất đáng kể.
Trong các năm gần đây, nhất là năm 2010, tỷ lệ sử dụng chứng nhận xuất xứ hàng (C/O) trong các khu vực mậu dịch tự do tăng rất nhanh, điển hình trong khu vực mậu dịch Asean và Hàn Quốc tăng trên 50%, trong nội khối các nước Asean cũng trên 50%, đối với khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc, tỷ lệ 8 tháng đầu năm tăng đến 70%. Điều đó chứng tỏ doanh nghiệp Việt Nam ngày càng được nâng cao tính hội nhập và chủ động trong việc tận dụng cơ hội đó.
Trong hoạt động xuất - nhập khẩu, C/O đóng một vai trò cực kỳ quan trọng đến thành công hay thất bại của các doanh nghiệp. Vậy Bộ Công thương đã có những chính sách gì để hỗ trợ doanh nghiệp về vấn đề này? Các doanh nghiệp thực hiện như thế nào, thưa ông?
Bộ đã có rất nhiều cố gắng trong việc mở các cơ sở cấp chứng nhận xuất xứ hàng (C/O). Cách đây 2 năm, Bộ Công thương chỉ có 8 cơ sở có chức năng cấp C/O thì hiện nay đã có 18 phòng quản lý xuất nhập khẩu, rải khắp cả nước, đây là điều kiện rất thuận lợi cho doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại để xin cấp C/O. Ngoài ra, Bộ cũng cải tiến các thủ tục tại phòng quản lý xuất nhập khẩu, hướng dẫn các doanh nghiệp đầy đủ, chi tiết các thông tin khi đến cấp C/O.
Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm đến các lợi ích này. Một số đơn vị vẫn thích làm ăn theo tư duy cũ, chẳng hạn trong xuất hàng biên mậu sang Trung Quốc, người ta vẫn thích đưa hàng lên biên giới xong rồi thỏa thuận trực tiếp với người mua và thanh toán ngay tại chỗ, không cần phải làm các bộ hồ sơ mất thời gian, mất chi phí.
Đến nay, chế độ quản lý biên mậu của Trung Quốc có nhiều thay đổi, do vậy nhiều doanh nghiệp buôn bán theo con đường như vậy gặp rất nhiều khó khăn. Những bài học như cao su, dưa hấu, các loại hoa quả khác bị tồn đọng trên các cửa khẩu dẫn đến hư hỏng cũng là do cách làm không bài bản của doanh nghiệp ta.
Như vậy, có phải các doanh nghiệp nước ngoài họ chú trọng đến C/O tốt hơn nhiều doanh nghiệp Việt Nam?
Tốc độ tăng trưởng của nhập khẩu vẫn còn cao hơn xuất khẩu, điều này chứng tỏ các doanh nghiệp nước ngoài tận dụng các lợi thế tốt hơn nhiều với doanh nghiệp Việt Nam.
Trong lúc một số doanh nghiệp nước ta còn thờ ơ, hoặc là còn xem nhẹ các quy định và ưu đãi thì doanh nghiệp các nước trên thế giới nói chung, doanh nghiệp Trung Quốc nói riêng, người ta tận dụng tối đa các ưu đãi đó khi xuất khẩu sang Việt Nam. Họ còn tổ chức rất nhiều các hội nghị, hội thảo, tổ chức những buổi cung cấp thông tin định hướng cho các doanh nghiệp và đó là điều mà chúng ta cần phải học tập.