Hội nghị quốc tế Thúc đẩy hiệu quả đầu tư công (Hà Nội, ngày 8 - 9/9), do Ngân hàng Thế giới tổ chức nhằm hỗ trợ Chính phủ xây dựng Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2020.
Giám đốc Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam Victoria Kwakwa nhận xét quy định về đầu tư công của Việt Nam còn nhiều “khoảng trống”. Muốn nâng cao hiệu quả đầu tư công cần tập trung cải cách một số khâu trọng điểm, để duy trì hiệu quả của dự án.
WB nhận định, Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tư cao nhất thế giới, chiếm trên 40% GDP. Trong đó, đầu tư công chiếm tỷ lệ khá lớn (hơn 10% GDP đầu tư cơ sở hạ tầng). Vụ trưởng Giám sát và thẩm định đầu tư, Bộ Kế hoạch – Đầu tư Nguyễn Xuân Tự, “phàn nàn”, lĩnh vực này hiện chịu chế tài của… 5 luật khác nhau. Còn dự thảo Luật đầu tư công đã chỉnh sửa tới lần thứ 14, song chưa biết khi nào mới trình lên Quốc hội.
Vị đại diện Bộ Kế hoạch - Đầu tư thừa nhận, đang có tình trạng cơ quan có thẩm quyền phê duyệt nhiều dự án hơn mức cần thiết. Công trình chậm tiến độ làm giảm hiệu quả đầu tư. Và chưa có biện pháp căn cơ giải quyết việc thiếu vốn. Do tổng mức đầu tư duyệt cho cả dự án nhưng ghi, cấp vốn lại thực hiện hằng năm. Nhiều dự án cấp dưới phê duyệt, khi chưa thỏa thuận với cấp trên về nguồn vốn. Giáo sư Graham Glenday (ĐH Duke – Mỹ), nhận xét, năng lực cán bộ thẩm định dự án không tốt. Người ra quyết định đầu tư không có đủ thông tin về dự án hoặc không sử dụng đủ thông tin. Với nhận xét này, ông Tự than: “Chính phủ đào tạo nâng cao trình độ cho cán bộ địa phương. Xong, rất nhiều người chuyển sang khu vực tư nhân, vì lương cao hơn.
Vụ trưởng Kinh tế đối ngoại (Bộ Kế hoạch - Đầu tư) Hồ Quang Minh thông báo, Chính phủ Việt Nam sẽ tập trung hoàn thiện hệ thống pháp lý quản lý đầu tư từ ngân sách, để quản lý dự án minh bạch hơn. Đồng thời phân cấp trách nhiệm nhiều hơn cho người ra quyết định đầu tư và nhà đầu tư. Khuyến khích tư nhân đầu tư kết cấu hạ tầng, theo mô hình hợp tác Nhà nước - tư nhân (PPP)…
Ông Martin Rama, quyền Trưởng ban Kinh tế trưởng khu vực Đông Á - WB, đánh giá, quá trình phân quyền cho địa phương tại Việt Nam diễn ra nhanh, gây ra tình trạng chồng chéo, kém hiệu quả (đơn cử như tỉnh nào có biển cũng muốn phát triển cảng biển). Nhiều lãnh đạo ở tỉnh sợ, không dám ra quyết định những việc trước đây thuộc thẩm quyền Trung ương. Chính phủ cần tăng cường giám sát quá trình phân cấp, và chỉ phân cấp phù hợp với từng lĩnh vực, hoặc từng địa phương cụ thể. WB cũng có nhiều quan điểm khác với Chính phủ Việt Nam về đấu thầu. Điển hình là cho rằng, việc công bố giá trần của dự án khiến nhà thầu câu kết, vì cạnh tranh lành mạnh.
Ông M.Rama lưu ý: “Việt Nam nên xem xét có cần thiết ban hành Luật đầu tư công. Giải pháp nào để tách doanh nghiệp xây dựng dân dụng khỏi các bộ - chủ đầu tư nhiều dự án đầu tư công?”. Ông đề xuất Chính phủ thành lập Quỹ dự phòng đầu tư công trên cơ sở kêu gọi các nhà tài trợ cho vay ưu đãi.