Các định chế tài chính trung gian ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu là những chiếc “cầu nối” giữa người có vốn và người cần vốn. Nhưng để có được các kết quả như mong muốn đối với hoạt động của các định chế tài chính này thì trước hết cần phải có một cái nhìn tổng quát. PGS.TS Ngô Hướng - Hiệu trưởng Trường đại học Ngân hàng TP.HCM đã trao đổi với phóng viên báo Kinh tế Việt Nam xoay quanh vấn đề này.

Với tư cách là chuyên gia tài chính, ông có đánh giá gì về vai trò của các định chế tài chính trung gian và hiệu quả hoạt động của các định chế tài chính này tại Việt Nam trong thời gian qua?

Các định chế tài chính là những tổ chức huy động vốn trong dân cư, và cung ứng vốn cho nền kinh tế dưới hai hình thức là đầu tư trực tiếp hoặc đầu tư gián tiếp. Ở Việt Nam, các định chế tài chính có khả năng đầu tư trực tiếp phát triển nhưng chưa mạnh, mà chủ yếu là hệ thống ngân hàng thương mại đảm đương công việc đầu tư cho các doanh nghiệp, xây dựng một nền kinh tế phát triển trên cơ sở đi vay. Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam làm cả hai chức năng đầu tư, cả đầu tư trung, dài hạn, cả cho vay thương mại. Một nền tài chính mà các tổ chức tài chính phi ngân hàng như bảo hiểm, các quỹ tương hỗ, các quỹ đầu tư không đủ mạnh để đảm nhận chức năng đầu tư trung, dài hạn, đầu tư trực tiếp vào các DN… thì đó là một nền tài chính yếu.

Nhìn vào thực tế của thị trường tài chính Việt Nam có thể thấy, người dân Việt Nam khi thực hiện tiết kiệm lại chưa quan tâm nhiều đến các loại hình dịch vụ bảo hiểm, trong khi bảo hiểm là một trong những phương pháp tiết kiệm hữu ích nhất của xã hội hiện đại. Khi một nền kinh tế mà nhiều người tích lũy bằng vàng, bằng bất động sản thì nền kinh tế bị đánh giá là lạc hậu và khó phát triển. Đây không phải là lỗi của các định chế tài chính trung gian mà là lỗi của sự lạc hậu trong nhận thức, chưa tiếp cận được với nền văn minh thế giới.

Xin ông nói rõ hơn về hiệu quả các quỹ đầu tư có thể mang lại cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội?

Hầu hết các nhà đầu tư lớn, những người tiết kiệm lớn ở các nước nắm giữ tài sản theo thứ tự ưu tiên như sau: Thứ nhất là bảo hiểm để bảo đảm cho cuộc sống an toàn, kể cả lúc thất nghiệp; thứ hai là trái phiếu trung và dài hạn; thứ ba là cổ phiếu, và cuối cùng là các công cụ tài chính phái sinh để bảo vệ cho các cổ phiếu đang nắm giữ, và cũng cần lưu ý rằng họ nắm giữ cổ phiếu chứ không phải kinh doanh cổ phiếu.
Những người tiết kiệm nhỏ khi tham gia kinh doanh cổ phiếu chủ yếu là tham gia vào các quỹ đầu tư, các quỹ tương hỗ mà không kinh doanh trực tiếp như ở Việt Nam. Như vậy, chính các quỹ đầu tư là nơi quản lý các nguồn vốn tiết kiệm nhỏ lẻ, tập trung thành một quỹ đầu tư lớn để rồi từ đó đầu tư cho các doanh nghiệp dưới hình thức góp vốn thành lập các công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc các công ty cổ phần lớn.
Từ đó, có thể nói rằng, các quỹ đầu tư của ta còn rất yếu kém, chỉ là các quỹ của các “đại gia” lập ra nhằm nắm quyền điều hành các doanh nghiệp là chính, còn các quỹ đầu tư công cộng thu hút vốn từ đông đảo quần chúng còn rất hạn chế. Có thể thấy, chưa có một quỹ đầu tư nào công khai thu hút vốn trên thị trường dưới hình thức kêu gọi sự góp vốn của đông đảo mọi người. Chưa kể rằng nhiều công ty cổ phần, nhiều ngân hàng cổ phần, nhiều quỹ đầu tư cổ phần phát hành cổ phiếu thêm với giá rất cao để “kiếm lời” là chính. Việc mua cổ phiếu của đông đảo quần chúng không nhằm vào việc đầu tư dài hạn mà chỉ mua đi bán lại để kiếm một lợi tức nếu may mắn.

Theo ông, để có thể tiếp cận được với các quỹ tiềm năng của các tổ chức thì cần phải có những yếu tố hấp dẫn nào (hệ thống pháp luật, thủ tục pháp lý…)?

Việt Nam muốn tiếp cận các quỹ tiềm năng, theo tôi cần phải cải cách thủ tục hành chính công, đặc biệt là tính rõ ràng, nhất quán của các thủ tục hành chính trong đầu tư, trong làm nghĩa vụ thuế, trong xuất nhập khẩu. Đồng thời, cần nói rõ là chúng ta đầu tư vào những lĩnh vực nào, quyền lợi và nghĩa vụ của nhà đầu tư như thế nào. Tất cả những gì chúng ta đã công bố công khai thì bắt buộc chúng ta phải thi hành các nghĩa vụ cam kết.


Xin trân trọng cảm ơn ông!

NGUYỄN HÙNG