Ở bài viết trước, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu các thuật ngữ cần biết khi đầu tư chứng chỉ quỹ. Những khái niệm này là nền tảng cơ bản giúp nhà đầu tư đọc hiểu thông tin của một quỹ. Tuy nhiên, hiểu thuật ngữ mới chỉ là bước khởi đầu. Thị trường hiện có rất nhiều quỹ đầu tư với nhiều chiến lược khác nhau, do vậy việc đánh giá và lựa chọn quỹ đầu tư phù hợp với mức độ rủi ro cũng như mục tiêu cá nhân là vô cùng quan trọng. Do vậy, trong bài viết này, BSC sẽ cùng nhà đầu tư tìm hiểu cách xác định khẩu vị rủi ro, các tiêu chí lọc quỹ và một gợi ý về chiến lược đầu tư danh mục mẫu cho người mới bắt đầu.
1.1. Xác định khẩu vị rủi ro trước khi chọn quỹ
Khẩu vị rủi ro là mức biến động tài sản của bản thân mà nhà đầu tư có thể chấp nhận. Người có khẩu vị rủi ro thấp có xu hướng mong muốn tài sản của bản thân ít biến động và ghi nhận mức tăng trưởng ổn định. Người có khẩu vị rủi ro cao sẽ có khả năng chấp nhận rủi ro thua lỗ tạm thời cao hơn nhằm để tìm kiếm mức lợi nhuận kỳ vọng lớn hơn.
Khẩu vị rủi ro gồm hai khía cạnh cần phân biệt:
Hai khía cạnh này không phải lúc nào cũng trùng nhau, và cùng phụ thuộc vào các yếu tố sau:
Nhà đầu tư có thể tự kiểm tra nhanh bằng câu hỏi: “Nếu khoản đầu tư giảm 20% trong 3 tháng, tôi sẽ làm gì?”
Hình 1: Ba nhóm khẩu vị rủi ro phổ biến của nhà đầu tư

1.2. Lựa chọn quỹ phù hợp với mục tiêu đầu tư
Sau khi hiểu khẩu vị rủi ro của bản thân, nhà đầu tư có thể đối chiếu với đặc điểm của từng nhóm quỹ để đưa ra quỹ phù hợp với mục tiêu của bản thân. Dưới đây là ba nhóm quỹ mở phổ biến.
Biến động thấp hơn – Quỹ trái phiếu: Theo Thông tư 98/2020/TT-BTC, “Quỹ trái phiếu là quỹ đầu tư vào các loại trái phiếu, công cụ thị trường tiền tệ, tiền gửi có kỳ hạn và các công cụ có thu nhập cố định khác với tỷ trọng đầu tư vào các tài sản này chiếm từ 80% giá trị tài sản ròng trở lên”. NAV của nhóm quỹ này thường biến động thấp hơn so với quỹ cổ phiếu. Nhóm này được nhà đầu tư thận trọng hoặc có thời gian đầu tư ngắn hơn quan tâm. Quỹ trái phiếu vẫn có rủi ro, chủ yếu đến từ khả năng trả nợ của tổ chức phát hành.
Biến động cao hơn – Quỹ cổ phiếu: Quỹ cổ phiếu dành phần lớn vốn đầu tư vào cổ phiếu niêm yết. Kỳ vọng lợi nhuận trong dài hạn thường cao hơn quỹ trái phiếu; đổi lại, NAV có thể giảm mạnh khi thị trường điều chỉnh. Hiệu quả quá khứ không đảm bảo kết quả lợi nhuận của quỹ trong tương lai. Nhóm này thường được nhà đầu tư chấp nhận biến động và có thời gian đầu tư từ 3–5 năm trở lên quan tâm.
Mức trung bình – Quỹ cân bằng: Quỹ cân bằng phân bổ vốn vào cả cổ phiếu và trái phiếu, nằm giữa hai nhóm trên về mức biến động. Nhóm này phù hợp với nhà đầu tư vừa muốn tăng trưởng vừa cần sự ổn định.
Hình 2: So sánh đặc điểm ba nhóm quỹ mở phổ biến

Nhà đầu tư có thể đánh giá một quỹ dựa trên ba nhóm tiêu chí sau.
Công ty quản lý quỹ và ngân hàng giám sát
Công ty quản lý quỹ đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của quỹ. Nhà đầu tư có thể xem xét các điểm sau:
Lịch sử hoạt động của quỹ
Nhà đầu tư có thể xem xét các yếu tố sau:
Lưu ý: Kết quả hoạt động trong quá khứ không hoàn toàn đảm bảo cho kết quả hiệu suất trong tương lai, tuy nhiên cũng phản ánh một phần liệu quỹ đó hoạt động có hiệu quả không.
Chi phí
Các loại phí phổ biến gồm:
Nhà đầu tư có thể so sánh tổng chi phí giữa các quỹ cùng loại. Mức phí tối đa được quy định tại điều lệ quỹ và bản cáo bạch.
Hình 3: Ba tiêu chí quan trọng khi lựa chọn đầu tư chứng chỉ quỹ

Nguồn: Thông tư 98/2020/TT-BTC, Thông tư 136/2025/TT-BTC
Trước khi phân bổ vốn, có một vài nguyên tắc quản trị rủi ro mà nhà đầu tư nên lưu ý:
Dưới đây là một ví dụ minh họa về cách khẩu vị rủi ro có thể tương ứng với tỷ lệ phân bổ giữa hai nhóm quỹ:
|
Khẩu vị rủi ro |
Quỹ trái phiếu |
Quỹ cổ phiếu |
|
Thận trọng |
80% |
20% |
|
Cân bằng |
40% |
60% |
|
Tăng trưởng |
20% |
80% |
Trên thực tế, nhiều mô hình phân bổ còn tách thêm một phần tiền mặt hoặc công cụ thị trường tiền tệ khác để tăng tính linh hoạt. Cách phân bổ phù hợp với từng người còn phụ thuộc vào thời gian đầu tư và mục tiêu, không chỉ khẩu vị rủi ro.
Một mô hình kinh điển thường được nhắc đến là danh mục 60/40 — khoảng 60% cổ phiếu và 40% trái phiếu — đại diện cho nhóm cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định. Nhà đầu tư ưu tiên phòng thủ hơn có thể nghiêng về tăng tỷ trọng trái phiếu hơn và hạ tỷ trọng cổ phiếu xuống, trong khi người chấp nhận rủi ro cao hơn có thể nâng tỷ trọng cổ phiếu lên. Các tổ chức như BlackRock và VanEck vẫn xem đây là một nền tảng hợp lý cho nhà đầu tư dài hạn, tuy nhiên, hai tổ chức cũng lưu ý bối cảnh đã thay đổi — lãi suất không còn xu hướng giảm dài hạn và tương quan giữa cổ phiếu với trái phiếu đã cao hơn, khiến vai trò phòng thủ của trái phiếu kém chắc chắn hơn trước đây. Do vậy, không có mô hình phân bổ nào cố định mãi, và nhà đầu tư cần cân nhắc bối cảnh thị trường cùng mục tiêu riêng để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp.
Như vậy, không có quỹ nào “tốt nhất” cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn quỹ phù hợp là quá trình đối chiếu giữa hồ sơ của chính mình và đặc điểm của quỹ, theo ba bước: hiểu rõ khẩu vị rủi ro và mục tiêu của bản thân, đánh giá quỹ qua một bộ tiêu chí, rồi đối chiếu để tìm ra quỹ phù hợp với bản thân. Bên cạnh việc chọn quỹ, một vài thói quen thường được nhắc đến có thể giúp nhà đầu tư đi đường dài bền vững hơn:
Những nội dung trong bài là khung tham khảo để nhà đầu tư tự đánh giá và tự ra quyết định, không phải tư vấn đầu tư cá nhân. Mọi mức lợi nhuận kỳ vọng đều đi kèm rủi ro tương ứng, và hiệu quả trong quá khứ không đảm bảo kết quả trong tương lai.